Omarm uw verdriet

31 januari 2006 - Vaak weten we ons geen raad met onze emoties wanneer een geliefde sterft, een relatie kapotgaat of een droom aan flarden is. Uiting geven aan uw verdriet is essentieel. Daarin hoeft u niet alléén te staan. Dat is beter voor u, voor anderen – voor de wereld.

Toen mijn oma overleed – ik was bijna 20 jaar – werd ik verpletterd door zo’n verdriet en razende woede, dat ik die niet kon uitschreeuwen. Daarom kon ik niet echt meedoen met de mensen die om me heen aan het rouwen waren en die elkaar verzorgden als iemand weer even instortte. Zelfs toen de gebruikelijke rouwperiode van 72 uur werd uitgebreid tot meer dan vijf dagen en iedereen klaar was, had ik nog veel rouw voor de boeg. Hoewel ik pas laat begon met rouwen, voelde ik nooit enig verwijt van de mensen om me heen. Ze waren er voor me.
Om de dingen die ons niet langer ten dienste staan, moeten we rouwen. Mensen van wie we houden sterven. Ziekten dienen zich aan. We maken conflicten mee. Dromen worden nooit werkelijkheid. Relaties gaan kapot. Een onverwachte natuurramp doet zich voor... Het is belangrijk dit soort pijn ruimte te geven en onszelf innerlijk te reinigen.
Mijn mensen, van de Dagara-stam in Burkina Faso in West-Afrika, weten hoe je dat doet en hoe je het dan moet loslaten. We delen rouw zodat niet één iemand de rouw op zich hoeft te nemen. We hebben familie om ons heen die ons geruststelt. We laten elkaar zoveel rouwen als we willen. Tot het verdriet echt verwerkt is.
Als we blijven hechten aan oude pijn die maar niet wordt verwerkt, kan die pijn steeds groter worden tot al onze creativiteit is verstikt. En onze vreugde. En ons vermogen om met anderen contact te maken. We kunnen er zelfs aan doodgaan. Mijn volk houdt vaak rituelen van rouw, om wonden te helen en ons open te stellen voor de roep van de geest.


Ik dacht dat deze omgang met rouw voor iedereen normaal was, tot ik in de Verenigde Staten ging wonen. Ik logeerde bij een vriendin die overhoop lag met haar familie. Uit ervaring wist ik dat dit geen gemakkelijke tijd voor haar was. Op een dag hoorde ik haar huilen in de badkamer, helemaal alleen! Door de deur vroeg ik of het een beetje ging. ‘Ja hoor, best’, antwoordde ze, maar ik wist beter. De mensen die haar zouden moeten steunen, waren er niet.
Jaren later raakte ik in een crisis met mijn relatie. Ik had het gevoel dat ik doodging. Ik voelde me eenzaam met mijn verdriet. Ik was niet gewend om een intellectuele uitleg te geven aan mijn treurnis, hetgeen in het Westen kennelijk op prijs wordt gesteld. Ik merkte dat mijn ziel, hart en verstand voortdurend op elkaar botsten. Pas toen ik terug naar huis ging in Burkina Faso en iedereen samen met me rouwde, voelde ik me ineens veel lichter.
In het Westen lopen veel mensen rond met verdriet zonder het zelfs maar te weten. Aan kinderen wordt al op jonge leeftijd geleerd om niets te voelen. Ouders belonen hen als ze het ‘binnenhouden’. Zelfs met vertrouwde vrienden wordt het verdriet niet gedeeld. Stel je voor dat we iemand lastigvallen met ons verdriet! Het gevolg is isolatie.
Huilen in het bijzijn van anderen wordt gezien als een taboe. We leren om ons verdriet in een hokje te stoppen, omdat we alleen nog maar meer verdriet zullen krijgen als we het op de verkeerde plek naar buiten brengen. Ons wordt geleerd dat de mensen die ons het dierbaarst zijn, ons niet kunnen vasthouden als we even willen wegzinken.


Wanneer we geen uitdrukking geven aan ons verdriet zullen we een prijs moeten betalen. Stelt u zich voor dat u nooit uw kleren wast of onder de douche gaat. De gifstoffen die uw lichaam produceert in het leven van alledag, zouden zich vermeerderen tot de situatie ondraaglijk zou worden. Hetzelfde geldt voor emotionele en spirituele gifstoffen. En hoe meer dit vergif aanzwelt, hoe sterker onze neiging zal zijn om anderen in onze buurt verwijten te maken of te kwetsen. Mensen doen anderen geen pijn voor de lol; ze doen het omdat ze zelf zijn gekwetst of pijn voelen. 
Ik denk dat veel mensen lijden aan kwalen die voortkomen uit verdriet. Wanneer we ons verdriet niet uiten, krijgen we littekens op onze ziel. Volgens mij houden onverwerkt verdriet en onvertolkte emoties verband met spirituele armoede, emotionele verwarring en ziekten. 
Toch weten we vanaf onze geboorte precies hoe we moeten rouwen. We huilen van nature om ons beter te voelen, om een last kwijt te raken, om de druk op onze schouders en onze ziel iets te verlichten. Dat is belangrijk om vast te stellen, want we moeten leren dat rouw geen vreemd verschijnsel is, geen buitenaards monster dat we moeten knevelen en opsluiten, maar een natuurlijk gegeven. We moeten inzien dat het goed is om onze pijn te uiten.
We kunnen in afzondering rouwen, maar het is wetenschappelijk bewezen dat gezamenlijk rouwen goed is voor de gezondheid. De bloeddruk daalt, evenals de kans op een hartaanval, en de kwaliteit van het leven stijgt aanzienlijk.


Als er een manier komt waarop iedereen in alle openheid kan rouwen, zal dat volgens mij ook de verwijten en beschuldigingen tussen bevolkingsgroepen doen afnemen. Als we bij iemand zijn die verdriet heeft, speelt huidskleur geen rol meer. Verdriet is een wereldtaal. Pijn voelen we allemaal. Anderen verwijten maken heeft geen zin. Verwijten, schaamte en schuld zijn het resultaat van verdriet dat niet op een goede manier is geuit. Hoe kunnen we doen alsof we blij en vol vrede en liefde zijn als we zoveel pijn en verdriet voelen?
Ik geloof dat de toekomst van de wereld sterk afhangt van hoe we omgaan met ons verdriet. Een positieve uiting van dat verdriet werkt helend. Als we ons verdriet niet uiten of op een verkeerde manier naar buiten brengen, dan wordt dat de bron van een algemene onvrede en mismoedigheid bij veel mensen, wat kan leiden tot oorlog en criminaliteit.
Onze samenleving moet leren verdriet te accepteren. We kunnen in het openbaar stille ruimten beschikbaar stellen waar mensen een plek hebben om te rouwen. Ik heb dit in Amerikaanse wijken zien gebeuren, en het werkt uitstekend. Ook in de kerk kan er een kapel zijn om in te rouwen. Ik koester de droom dat een plek waar een misdaad zich heeft afgespeeld, veranderen in rouwkapellen waar mensen kunnen treuren.
Gezamenlijk rouwen biedt ons mogelijkheden die ontbreken als we in ons eentje rouwen. Omdat mensen ons bevestigen, erkennen en getuige zijn van ons verdriet, ervaren we bij gezamenlijk rouwen een helende kracht die enorm bevrijdend kan zijn.


Bron: Ode