Bijna iedereen voelt zich wel wat gespannen voor of tijdens een sollicitatiegesprek en daar is niets mis mee; een beetje spanning of een beetje angst zorgt er ook voor dat je alert bent. Maar als die angst te heftig wordt, kan het je ook belemmeren. Je gaat hevig blozen waardoor je zo afgeleid bent dat je niet meer goed naar de vragen luistert en je stem klinkt wat huilerig. Je handen beginnen te trillen als die van een Parkinson-patiënt of nog erger, je krijgt een black-out waarbij je hoofd leegloopt als een losgelaten ballon.


Eén op de vijf mensen heeft daar in meer of mindere mate last van, zo blijkt uit promotieonderzoek van arbeids- en organisatiepsycholoog Edwin van Hooft. En volgens Jan van den Berg, psycholoog van Angstbehandelcentrum IPZO, is het percentage onder starters nog veel groter: ‘Uit onderzoek blijkt dat starters gespannener zijn dan mensen die al wat langer werken. Ze hebben nog geen referentiekader, kunnen niet verwijzen naar werkervaring en hebben daardoor het idee dat ze moeten concurreren met kandidaten die vast beter zijn.’



Vooropgezette ideeën beïnvloeden angst
Het bemoedigende is: er is wat aan te doen, zowel aan de lichtere als aan de zwaardere gevallen van sollicitatieangst. Uit een computerexperiment van Eni Becker, hoogleraar klinische psychologie van de Radboud Universiteit Nijmegen, onder studenten met en zonder angst voor spinnen, blijkt dat vooropgezette ideeën een belangrijke rol spelen bij angstgevoelens. De studenten kregen heel snel plaatjes van spinnen en vlinders te zien, en moesten aangeven welk dier ze hadden waargenomen. De mensen met een spinnenfobie zagen meer spinnen dan er werkelijk waren. Deze zogenoemde vooringenomen interpretatie heeft een grote invloed op het bestaan van angst, zo concludeerde Becker.


Wie in een sollicitatietraining of – afhankelijk van de mate van angst – een gedragstherapie iets kan doen aan die vooringenomenheid, zal dus minder last hebben van angst, aldus Jan Van den Berg van Angstbehandelcentrum IPZO, waarvoor de Radboud Universiteit een cognitieve gedragstherapie ontwikkelde. Voor sollicitanten die alleen maar zenuwachtig zijn, is het genoeg dat ze zich grondig voorbereiden. Op veel vacaturesites staan lijsten met sollicitatievragen. Het is zinvol om daar – liefst hardop – een antwoord op te formuleren.


‘Zo oefen je de formulering, maar ook de manier waarop je het zegt’, zegt Mirjam Wiersma van trainingsbureau Helemaaljij.nl, dat een training flirtend solliciteren aanbiedt. ‘Nee, daarmee bedoel ik niets erotisch, het gaat over het overbrengen van enthousiasme tijdens het solliciteren’, aldus Wiersma. ‘Sollicitanten hebben vooral de neiging zich inhoudelijk voor te bereiden. Maar als ze eenmaal in het gesprek zitten, weten ze ineens niet waar ze hun handen moeten laten – en klemmen die stevig onder hun oksels, waardoor ze een gesloten, weinig enthousiaste indruk maken.’



Op alle aspecten voorbereiden
Volgens Wiersma moeten sollicitanten zich op alle aspecten van een gesprek voorbereiden: je moet weten wat je op welke vraag gaat antwoorden, welke kleding zowel past bij de bedrijfscultuur als bij jezelf, maar ook hoe je je gaat presenteren. ‘Ik zeg tegen mensen: oefen het eens om binnen te komen en te gaan zitten. Iets waar je je niet op hebt voorbereid, kan zenuwen opwekken.’
Wiersma ontvangt mensen dan ook in hun sollicitatiepak en oefent met hen het hele gesprek rond een specifieke vacature in een rollenspel. Zo’n voorbereiding zal mensen die behoorlijk gespannen zijn bij het solliciteren zeker helpen. Maar voor mensen die dagen van tevoren beheerst worden door angst en die blokkeren op het moment dat ze moeten presteren, is meer nodig. ‘Die mensen hebben negatieve overtuigingen die voor hen heel echt lijken’, zegt Marion Henneman van Omada Training & Coaching, dat onder andere een training tegen sollicitatieangst aanbiedt. Die mensen moeten zien te achterhalen welke overtuigingen dat zijn en hoe reëel die zijn. Zowel bij Omada als bij IPZO werken ze met doorvraaggesprekken waarbij het er soms emotioneel aan toe gaat.


Henneman: ‘Iemand zegt: "Ik kan deze klus niet." Je vraagt: "Waarom niet?" "Ik ben niet goed genoeg." "Wat moet je dan kunnen om deze klus te kunnen doen?" "Alles, ik mag geen fouten maken." "Is het reëel dat je alles al kunt als starter?" "Nee, maar dat verwachten ze wel." "Hoe verschrikkelijk is het als je een fout maakt?" Vervolgens formuleer je die basisovertuiging waar die angst uit voortkomt nog een keer, dat werkt heel bevrijdend,’ aldus Henneman.


In rollenspellen doen de bangeriken daarna een positieve ervaring op waarin ze voelen hoe een gesprek kan verlopen zonder die negatieve grondgedachte. En wie een beetje stressbestendig is, kan het geleerde vervolgens later ook in praktijk brengen. Een enkeling lukt dat niet. Hen raadt Van den Berg gewoon een bètablokker aan. ‘Als je voor de rest prima functioneert, waarom zou je dan bij zo iets belangrijks niet een keer een pilletje te slikken?’



5 tips: temper je sollicitatieangst
1 Het is een cliché, maar bereid je voor. Beantwoord alle mogelijke standaardvragen hardop (bijvoorbeeld op intermediair.nl); dan oefen je ook de formulering en de intonatie. Oefen ook hoe je binnenkomt en wat je kunt zeggen in de lift.
2 Kies voor nette kleding die bij de functie én bij jezelf past. Als je weet dat je gepast gekleed bent, hoef je je daar in elk geval geen zorgen om te maken. Bel eventueel het bedrijf om naar de dresscode te vragen.
3 Fixeer je niet op uitingen van angst, zoals trillende handen en blozende wangen.
4 Probeer je te concentreren op wat de ander zegt. Als je twee zinnen mist doordat je je afvraagt of je een flater slaat met die rode das, ben je de draad al kwijt.
5 Probeer door je zenuwen heen te praten. Mensen hebben meer respect voor een sollicitant die zich door zijn zenuwen heen vecht, dan voor iemand die zich erdoor laat overmannen.


Bron: Intermediair